Dark sides van coöperatieve charme, charisma, rustige gedrevenheid en opvallende sociale vaardigheden

GITP |

De coöperatieve en charmante medewerker, de grensverleggende directeur, de carrièremaker die gecalculeerde risico’s neemt en de opvallende sociaalvaardige bestuurder. Een organisatie vaart er wel bij, maar wat als dit soort persoonlijkheden onder druk komt te staan?

Door: Frederic Damen

Het gedrag van deze mensen komt overeen met vier van de elf profielen die samen de Dark side of Personality beschrijven: Leisurely, Bold, Mischievous en Colorful. Elk van de vier profielen kent zowel positieve als negatieve kanten.

Een organisatie heeft de positieve eigenschappen van al de elf profielen die de Dark side of Personality beschrijven nodig. Maar wanneer de schaduwkanten van deze profielen de kop op steken, moet de organisatie of de medewerker in kwestie dit op het juiste moment kunnen beteugelen. Met een test ontwikkeld door de Amerikaanse wetenschappers Robert en Joyce Hogan is het mogelijk dark side gedrag te voorspellen. Gemiddelde scores op de profielen zijn gekoppeld aan productief gedrag, hoge en lage scores aan contraproductief gedrag. Het contraproductieve gedrag komt aan de oppervlakte wanneer mensen onder druk komen te staan. In dit blogdrieluik passeren de schaduwkanten van de 11 profielen de revue.
Tip: lees ter introductie de blog ‘Als management faalt…’

D e e l  3

Leisurely: de saboteur
Wanneer de charmante medewerker hoog scoort op het profiel Leisurely kan het gebeuren dat hij bij stress doorschiet in ja-zeggen maar nee-doen. Op het eerste gezicht zijn dit soort mensen vriendelijk en meegaand. Maar ze worden konkelaars en saboteurs als hun eigen agenda in het nauw komt. In sales-, management- en consultancyfuncties komt er op die manier erg veel ruis op de lijn. Mensen die laag scoren op dit profiel lijken op het eerste gezicht ongeïnteresseerd en kunnen erg bot uit de hoek komen als het hen te ver gaat. Leisurely heeft vooral te maken met het lef hebben om je eigen mening te geven. Voor een deel is het ook een cultureel bepaald profiel. Omdat we in Nederland een vrij directe cultuur hebben, valt dit gedrag ons op. In bijvoorbeeld Italië, India en China is het  gangbaarder om je mening voor je te houden en zal er waarschijnlijk gemiddeld hoger gescoord worden op Leisurely.

Bold: de narcist
Mensen die lef tonen, trots en zelfverzekerd zijn, en grenzen kunnen verleggen, hebben aanleg voor het profiel Bold. Het zijn charismatische persoonlijkheden die goed liggen bij anderen totdat blijkt dat het alleen om hun eigen ego gaat. Een hoge score op dit profiel is doorgaans sterker verbonden aan het mannelijk geslacht. Een narcist vindt zichzelf geweldig. Er is een soort fantasie-ego ontwikkeld dat onder druk de scherpe kantjes laat zien, te herkennen aan onder meer grootheidwaanzin, arrogantie en een onterecht gevoel van recht op beloning. Als deze mensen van hun sokkel vallen, uiten ze dit vaak in een dramatische woedeaanval. Zoals kindermisbruiker Robert M. die, toen hij werd veroordeeld, met water begon te gooien. Een lage score uit zich in gedwee gedrag vanwege een laag zelfbeeld.

Mischievous: de gewetenloze
De carrièremaker die hoog scoort op Mischievous komt met zijn verantwoordelijkheidsbesef, rust en het durven nemen van risico’s op het eerste gezicht over als een verstandig en gedreven persoon. Maar onder druk veranderen deze mensen in persoonlijkheden die gaan voor eigen gewin. Daarvoor zullen ze zonder pardon anderen misbruiken. Mensen die hoog scoren op Mischievous lijken in eerste instantie op narcisten. Het verschil is dat narcisten nog wel een geweten hebben. De winst van dit profiel is dat deze mensen veel meer over hebben om hun doel te halen dan anderen. Ze lopen die ‘extra mile’. Mensen die laag scoren op Mischievous zijn risicomijders en consciëntieus, vaak te vinden in ambtenarenorganisaties waar dat gedrag ook gevraagd wordt.

Colorful: de dramaqueen
Colorful is grofweg te omschrijven als de vrouwelijke variant van het profiel Bold. Vrouwen met een hoge score op Colorful gedragen zich als een prima donna. Het zijn attention seekers. Ze zoeken graag een podium om hun ego te vergroten maar kunnen tegelijkertijd geen kritiek verdragen. Onder druk en bij veel autonomie reageren ze impulsief en dramatisch. Dit is overigens niet gespeeld, op dat moment voelen ze deze emoties ook echt. Positieve eigenschappen van Colorful zijn sociaalvaardig, in de spot lights de leiding kunnen nemen en geëngageerd. Een lage score op Colorful is te herkennen bij  hardwerkende collega’s die zich te weinig profileren en overuren draaien zonder te piepen. Deze groep medewerkers vormt de stille kracht van een organisatie.

Lastig te veranderen persoonlijkheden
Waar het profiel Leisurely cultureel bepaald lijkt te zijn, hebben Bold, Mischievous en Colorful vooral met het ego te maken. Als beschermingsmechanisme komt het ego onder druk in de vechtstand terecht. De kiem voor dit mechanisme is al in de vroege jeugd gelegd en daardoor lastig te veranderen. Individuen die hoog scoren op zowel Mischievous als Bold kunnen ronduit gevaar opleveren voor een organisatie. Wanneer deze mensen hun gang mogen gaan, kan dat leiden tot schandalen die zelfs multinationals aan de rand van de afgrond kunnen brengen. Denk aan ABN AMRO. Toch hebben bedrijven soms de positieve eigenschappen van deze profielen nodig. Daarom is het belangrijk deze mensen bij een selectieprocedure te spotten en een contramechanisme in te richten. Instellen van meer controlerende commissies is daarbij vaak niet de oplossing. Deze mensen zijn slim genoeg om zich daar omheen te manoeuvreren. Dit soort persoonlijkheden luistert vaak wel naar een vertrouweling op het thuisfront. Daar ligt de sleutel.

Over Frederic Damen
Frederic Damen is adviseur bij GITP. Hij houdt zich bezig met leiderschap en is ook op dit thema gepromoveerd. Zijn motto: ‘Wanneer de effectieve leider klaar is met zijn werk, zullen de mensen zeggen dat het vanzelf ging’. Damen is medeauteur van de GITP-publicaties Echt Leiderschap en De crisis te lijf. Verder heeft hij een reeks wetenschappelijke artikelen en populairwetenschappelijke artikelen op zijn naam staan.

Relevante links
Lees ook deel 1 uit deze blogreeks: Dark sides van een visionaire, een harde werker en een loyale collega
En deel 2: Dark sides van enthousiasme, politiek bewustzijn, zorgvuldigheid en kunnen presteren onder druk
Lees meer over het Talent Development Assessment, waarin dark sides worden gemeten.


 

Geef uw reactie op "Dark sides van coöperatieve charme, charisma, rustige gedrevenheid en opvallende sociale vaardigheden" geschreven door GITP