Toezicht in het semipublieke domein vraagt om daadkracht!

GITP |

Jarenlang verslechterde de financiële situatie bij scholenkoepel Amarantis. De raad van toezicht kreeg er signalen genoeg over, maar greep niet of te laat in. Terwijl de individuele toezichthouders op zich zelf capabele mensen zijn met een goede staat van dienst. Hoe kan dat?

Door: Rienk Goodijk

Het ontbrak de leden van de raad van toezicht bij Amarantis aan daadkracht om in te grijpen. En dat zie je vaker gebeuren. In opleidingen voor toezichthouders in het onderwijs, de zorg, woningcorporaties en dergelijke moet de focus daarom veel meer komen te liggen op het leren ingrijpen op het moment dat het nodig is.

Geen blauwdruk voor toezicht
Voor goed toezicht bestaat geen blauwdruk. Het gaat erom dat toezichthouders hun taak serieus nemen. Toezicht houden is tegenwoordig een complexe taak. Je moet als toezichthouder durven omgaan met risico’s en dilemma’s, je verantwoordelijkheid durven nemen en daarover verantwoording afleggen. Dat betekent dus ook durven toegeven dat je er naast hebt gezeten.

Beroep op kritisch vermogen
Bij falend toezicht in het semipublieke domein blijkt vaak dat de toezichthoudende taak onvoldoende serieus wordt genomen. Ook is nogal eens sprake van belangenverstrengeling of toezichthouders die uit hetzelfde circuit gerekruteerd worden. Gelukkig zijn deze circuits aan het openbreken. Werving en selectie van toezichthouders gaat steeds vaker via een advertentie.
Maar er moet meer gebeuren. Om de toezichttaken in deze tijd naar behoren uit te voeren, moeten toezichthouders niet alleen beschikken over cognitieve competenties. Toezicht doet ook een beroep op het kritisch vermogen. Toezicht vraagt om kritisch gedrag zonder de loyaliteit te verliezen. Dat is een lastige rol die de nodige dilemma’s met zich meebrengt. Het is daarom van groot belang dat het voor toezichthouders normaal wordt om een opleiding te volgen, die vooral is gericht op effectief kunnen ingrijpen. Daarnaast moet er in opleidingen voor toezichthouders voldoende ruimte worden gemaakt voor reflectie met andere toezichthouders op eigen gedrag en bewustwording van het kritisch vermogen.

De politiek en beter toezicht
Een nieuwe generatie toezichthouders in de semipublieke sector dient zich aan. Ook in het onderwijs, terwijl de scheiding tussen toezicht en bestuur in het primair en voortgezet onderwijs pas sinds augustus 2010 wettelijk verplicht en dus nog pril is. Er zijn naast de incidenten ook diverse voorbeelden te noemen waar het toezicht zich goed ontwikkelt. Een gunstig neveneffect van het incident bij scholenkoepel Amarantis is dat de druk op de positieve ontwikkelingen die gaande zijn, zal toenemen. Er ontstaat echter ook het gevaar dat de politiek zich door de media-aandacht voor de gang van zaken bij Amarantis en de publieke verontwaardiging, geroepen voelt de positieve ontwikkelingen in het veld ‘dood’ te gaan regelen. Bepaalde regels van buitenaf zijn weliswaar nodig, maar geen garantie voor verantwoordelijk toezicht. In tegendeel. Geef de eigen ontwikkeling van het intern toezicht in het semipublieke domein daarom de ruimte. Verantwoordelijk toezicht moet vooral van binnenuit ontwikkeld worden.

Over Rienk Goodijk
Prof.dr.ir. Rienk Goodijk is professor of Governance in the (Semi)Public Sector bij Business School TiasNimbas en senior consultant Bestuur en Toezicht bij HRD-adviesbureau GITP. Hij houdt zich dagelijks bezig met good governance en de rol van toezicht in de publieke en semipublieke sector. In juni 2012 verscheen zijn boek ‘Falend toezicht in semipublieke organisaties?’. Samen met mr. Trudy Blokdijk, docent en onderzoeker bij Business School TiasNimbas, deed hij in opdracht van het Nationaal Register onderzoek naar de stand van zaken bij intern toezicht in zowel zorg als onderwijs.


 

Geef uw reactie op "Toezicht in het semipublieke domein vraagt om daadkracht!" geschreven door GITP